Na pierwszych stronach gazet oraz w mediach elektronicznych mozna znale¼æ sensacyjne nag³ówki typu: "Nowe oblicze Judasza", "Odkryto Ewangeliê Judasza!", "Judasz nie zdradzi³ Jezusa". Wszystkie s± zwi±zane z doniesieniami o bliskiej publikacji tekstu tak zwanej "Ewangelii Judasza". Wiele osób z pewno¶ci± zadaje sobie pytanie, czym jest ta "ewangelia". Czy¿by odkryto faktycznie co¶, co pozwoli rzuciæ nowe ¶wiat³o na postaæ Jezusa z Nazaretu i okolicznosci jego ¶mierci?"Ewangelia Judasza" po raz pierwszy w czasach nowo¿ytnych pojawi³a siê w 1983 na czarnym rynku w bli¿ej nieznanych okoliczno¶ciach w Genewie. Poniewa¿ sprzedawca ¿±da³ za ni± olbrzymiej ceny 3 milionów dolarów transakcja nie dosz³a do skutku. Od tego momentu, co jaki¶ czas, manuskrypt by³ oferowany bibliotekom i prywatnym kolekcjonerom. Handlarze od dawna próbowali sprzedaæ go naukowcom, ci jednak czasami pow±tpiewali w jego autentyczno¶æ. W koñcu na kupno zdecydowa³a siê szwajcarska fundacja Maecenas for Ancient Art prowadz±ca badania archeologiczne.

Potwierdzenie autentyczno¶ci dokumentu bazowa³o miêdzy innymi na metodach: wêgla radioaktywnego C14 (wiek okre¶lono na ok. 1700 lat), analizy lingwistycznej, analizy grafologicznej i chemicznej analizy atramentu. Wiek odnalezionego tekstu w jêzyku koptyjskim (czyli jêzyku egipskich chrze¶cijan)okre¶lono na ok. 300 r. n.e. Amerykañskie National Geographic podjê³o siê t³umaczenia. Apokryf t³umaczony by³ w Bazylei równocze¶nie na niemiecki, angielski i francuski. Zakoñczenie prac zaplanowano na Wielkanoc roku 2006, co niew±tpliwie mia³o byæ dobrym chwytem marketingowym. Natychmiast pojawi³y siê g³osy o "najwiêkszym odkryciu archeologicznym ostatnich 200 lat", a tygodnik "Times" twierdzi³ (jak siê okaza³o by³a to tzw. kaczka dziennikarska"), ¿e ks. Walter Brandmueller, przewodnicz±cy Papieskiego Komitetu Nauk Historycznych, zapowiedzia³ gruntowne przebadanie sprawy Judasza w ¶wietle nowych informacji na jego temat.

Kilka gazet obwie¶ci³o natychmiast kolejn± sensacjê, jakoby papie¿ Benedykt XVI zamierza³ rehabilitowaæ Judasza (choæ Ko¶ció³ nigdy oficjalnie go nie potêpi³, bo o ile og³asza siê, ¿e kto¶ jest ¶wiêtym, o tyle nigdy nie og³oszono nikogo potêpionym). I tak oto rozdmuchiwana jest ta medialna sensacja, okraszana ba³amutnymi i nieprawdziwymi informacjami zgodnie w wszystkimi wymogami dobrego marketingu. Mario-Jean Roberty, dyrektor fundacji "Maecenas for Ancient Art", nie ukrywa, ¿e chce zarobiæ na rêkopisie podobnie jak Dan Brown na "Kodzie Leonarda da Vinci".

Pierwsze historyczne wzmianki o "Ewangelii Judasza" pochodz± od biskupa Ireneusza z Lyonu, który (ok. 180 r.) omawia³ wczesnochrze¶cijañskie herezje w dziele "Adversus Haereses". Zachowa³y siê tylko trzy fragmenty z tego apokryfu w cytatch Ojców Koscio³a, tote¿ niewiele mo¿na by³o o nim powiedzieæ do tej pory. Przez pó¼niejsze wieki tekst uwa¿ano za zaginiony do czasu odkrycia w drugiej po³owie XX wieku kilkudziesiêciostronicowego koptyjskiego kodeksu.

Tekst apokryficznej "Ewangelii Judasza" napisali ludzie bêd±cy w opozycji do wczesnochrze¶cijañskiego Ko¶cio³a. Jak podaje Ireneusz, Ewangelia Judasza" by³a ¶wiêt± ksiêg± gnostyckiej sekty kainitów, dzia³aj±cej w II wieku n.e. Wed³ug apologetów chrze¶cijañskich (Ireneusz "Adversus haereses" 31, 1-2; Hipolit "Refutatio VIII 20; Pseudo-Tertulian "Adversus omnes haereses"; PSP 229, 223; Epifaniusz "Panarion" 38, 2, 4) kainici byli gnostykami najbardziej negatywnie nastawionymi wobec idei Boga w ST. Kainici przedstawiali negatywne postaci biblijne (Kaina, Ezawa, Sodomitów, Judasza) jako dobre, s³usznie spiskuj±ce przeciw starotestamentowemu Bogu, który by³ z³y (bo stworzy³ z³y ¶wiat materialny), zazdrosny i podstêpny wobec ludzi. Uwa¿ali siê oni za duchowych potomków Kaina, który by³ wyznawc± prawdziwego i najwy¿szego Boga, w odró¿nieniu od boga Abla, czyli po prostu Demiurga, z³ego Rex Mundi, znanego te¿ jako Jahwe. Dlatego Abel musia³ zgin±æ i dlatego te¿ ca³y ¶wiat materialny powinien zostaæ unicestwiony.Niektóre ¼ród³a ³±cz± kainitów z inn± gnostyck± sekt± - z ofitami. Co siê za¶ tyczy samego Judasza - czcili go ponoæ jako proroka, który poprzez osiwecenie Wyzszej Si³y zrozumia³, ¿e ¶mieræ Chrystusa na krzy¿u oka¿e siê po¿yteczna dla ludzko¶ci. Kainici uwa¿ali wiêc Judasza za wspó³zbawiciela. "Ewangelia Judasza" w³±snie w tym duchu przedstawia wersjê relacji Judasza z Jezusem, odmienn± od tej znanej z Nowego Testamentu. Judasz przedstawiony zosta³ w niej jako bohater, który realizowa³ plan, bez którego Chrystus nie móg³by odkupiæ ludzko¶ci. Przyczyniaj±c siê do ¶mierci Chrystusa, Judasz przyczyni³ siê do uwolnienia jego prawdziwej, boskiej natury.

Jezus mówi np. do Judasza: "Przewy¿szysz ich wszystkich. Ale, Judaszu, musisz po¶wiêciæ cia³o, które mnie okrywa". W apokryfie Chrystus kilkakrotnie podkre¶la równie¿ nadzwyczajny status aposto³a: "Wyst±p przed wszystkich, a opowiem ci o tajemnicach królestwa. Mo¿liwe jest, ¿eby¶ je osi±gn±³, chocia¿ wiele wycierpisz". Cierpienia te mia³y by¶ wynikiem niezrozumienia ze strony aposto³ów, którzy nie znaj±c zakulisowych rozmów Jezusa z Judaszem, uznali go za pod³ego zdrajcê. Ostatecznie jednak Judasz bêdzie postawiony ponad nimi: "Bêdziesz przeklêty przez pokolenia, ale przyjdziesz, ¿eby nad nimi panowaæ"- obiecuje mu Jezus.

Na ogó³ literatura patrystyczna zachowywa³a pe³n± dyskrecji postawê wobec dramatu zdrady Judasza, o którym sam, Zbawiciel powiedzia³, ¿e lepiej by mu by³o, ¿eby siê nie narodzi³, i dopiero w okresie ¶redniowiecza powsta³y straszliwe legendy o Judaszu. W czasach wspó³czesnych literatura zainteresowa³a siê postaci± Judasza, próbuj±c go rehabilitowaæ. Najbardziej skrajnym przyk³adem mog± byæ powie¶ci W. Panasa "Wed³ug Judasza" i "Judasza dziennik intymny". W tych utworach Judasz, zamo¿ny i wykszta³cony kupiec z Aleksandrii, nie zdradzi³ Jezusa i nie zgin±³ smierci± samobójcz±, lecz pod koniec ¿ycia, przeciwstawiaj±c siê "zmy¶lonym relacjom", opisa³ w³asn± wersjê wydarzeñ zwi±zanych ze ¶mierci± Jezusa i losem jego pierwszych wyznawców. Judasz ukazany jest tu jako wykonawca powierzonej mu przez Jezusa misji tworzenia gmin w¶ród ludzi wykszta³conych, gdy¿ Jezus przewidzia³, ¿e po jego ¶mierci niezbyt wykszta³ceni aposto³owie na czele z Piotrem, zniekszta³c± prawdê, której prawdziwym depozytariuszem uczyni³ Judasza. Przypomina to nieco tezy z apokryficznej "Ewangelii Judasza".

Polecana literatura:

-Starowieyski Marek, ks. (red.). APOKRYFY NOWEGO TESTAMENTU. EWANGELIE APOKRYFICZNE, tom I/czê¶æ I. (Wydawnictwo WAM )s. 124.
-Ray S. Anderson. Gospel according to Judas : is there a limit to God's forgiveness? Colorado Springs : NavPress, 1994. -Howard Fletcher. Saint Judas Iscariot. New York : Vantage Press, 1961.
-Klassen, William. Judas : betrayer or friend of Jesus? Minneapolis : Fortress Press, 1996.
-Morel, Robert. Lvangile de Judas (apocryphe). Paris, R. Julliard [1945]
-Gnosticism and the early Christian world : in honor of James M. Robinson / edited by James E. Goehring ... [et al.]. Sonoma, Calif. : Polebridge Press, 1990.
-Cisco, Perry. The unforgivable betrayal : an account of the life of Judas Iscariot. Tavares, FL : Lifestyles Press, 1998.
- Blanco, Guillermo. El evangelio de Judas. Barcelona [etc] : Pomaire, D.L. 1976.
- Le mystere apocryphe : introduction a une littérature méconnue / F. Amsler, R. Gounelle, E. Junod... [et al.] ; éd. par Jean-Daniel Kaestli et Daniel Marguerat. Geneve : Labor et Fides, 1995.
-Cardonnel, Jean. Judas, l'innocent. [Montpellier] : Indigene éd., 2001.
- Chappaz, Maurice. Évangile selon Judas. [Paris] : Gallimard, 2001.
-Ortlieb, Jean-Jacques. Évangile selon Judas. Paris : Montorgueil, 1991.
-Vogler, Werner. Judas Iskarioth. Untersuchungen zu Tradition und Redaktion von Texten des Neuen Testaments und ausserkanonischer Schriften. Berlin, [D.D.R] : Evangelische Verlagsanstalt, 1983.

Roman Zaj±c

www.kosciol.pl