Głogów miastem świętego Mikołaja

Św. Mikołaj Urodził się ok. 270 r. w Paterze (Azja Mniejsza), zmarł ok. 345 r. w Mirze. Relikwie świętego przechowywane są w Bari we Włoszech. Św. Mikołaj pochodził z zamożnej rodziny. Wyróżniał się pobożnością i miłosierdziem. Według podań chętnie dzielił się z potrzebującymi odziedziczonym spadkiem. Do dziś utrzymuje się zwyczaj składania podarunków w formie niespodzianki, choć obecnie zwyczaj ten jest często łączony z baśniowa, postacią, świętego Mikołaja.

Był biskupem Miry, ascetą, cudotwórcą i niezwykle pobożnym, dobrym i miłosiernym człowiekiem, szczególnie uwrażliwionym na najuboższych. Od wczesnych wieków średnich św. Mikołaj otaczany jest niezwykłym wręcz kultem i zalicza się do grona najpopularniejszych świętych. Jest patronem kobiet szukających kandydata na męża, dzieci, kupców, cukierników, krawców i innych rzemieślników. Patronuje także żeglarzom, rybakom i pielgrzymom udającym się w daleka podróż.

Kult świętego Mikołaja w Głogowie

Kult św. Mikołaja rozprzestrzeniał się na kraje europejskie z Włoch. Na Dolny Śląsk dotarł wraz z osadnikami niemieckimi, którzy przybyli tutaj w XIII wieku. Nie sposób jednoznacznie wskazać na motywy, którymi kierowano się przy wyborze takiego patrona głogowskiej fary. Z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że zdecydowały o tym trzy zasadnicze czynniki:

popularność świętego,
lokacja miasta na prawie magdeburskim, co wiązało się z przybyciem do Głogowa osadników z zachodu
szeroki patronat, którym obejmował m.in. różne rodzaje rzemiosła. Wraz z objęciem patronatu nad głogowskim kościołem parafialnym, św. Mikołaj stał się także, obok Najświętszej Marii Panny, patronem Głogowa. Postać św. Mikołaja wykorzystywana była w oficjalnych pieczęciach rajców miejskich, a także pieczęci miasta Głogowa.

Pieczęć sądowa i głogowskich ławników z 1375 r, z wizerunkiem patrona miasta - św. Mikołaja.

Wizerunek świętego umieszczony był także na Bramie Odrzańskiej wśród Zespołu figur z 1506 roku, na które składały się postaci św. Mikołaja, Madonny i św. Katarzyny. Ufundował je Zygmunt Stary, który Danina został królem Polski, był księciem głogowskim.

Historia kościoła p.w. św, Mikołaja w Głogowie

Fara odegrała bardzo istotną rolę w dziejach miasta na przestrzeni stuleci. Była to najważniejsza świątynia dla mieszkańców lewobrzeżnego Głogowa już od początku jej powstania. Z przeprowadzonych we wnętrzu badań archeologicznych wynika, że kościół wybudowano jeszcze w latach 30 - 40 XIII wieku, jako romańską bazylikę. Po wielkim pożarze miasta w 1291 roku kościół odbudowano, jednak już w stylu gotyckim, jako trójnawową bazylikę. W 1332 roku zamożni mieszczanie postanowił powołać przy farze nowa szkołę, niezależną, od istniejącej już kolegiackiej.

Kościół byt świadkiem starć na tle religijnym w 1581 roku, kiedy to protestanci przejęli farę. Ostatecznie sprawa własności świątyni zastała rozwiązana dopiero w trakcie wojny 30-letniej, kiedy to dragoni Lichtensteina siłą wypędzili protestantów z fary. Ta wojna doprowadziła zresztą do poważnych zniszczeń świątyni. Po jej zakończeniu nastąpił okres długotrwałej odbudowy, który przeciągał się aż r do 1677 roku. Powstała wówczas w jej wnętrzu kaplica loretańska, czyli święty domek w którym jak legenda niesie mieszkała Maryja z Jezusem.

Kolejnego zniszczenia kościół doświadczył w 1758 r. podczas wojen śląskich. W ruinach przez pewien czas mieścił się wojskowy magazyn mąki i soli. Później kościół był jedynie remontowany na bieżąco. Ostatnie takie prace przeprowadzono w latach 30-tych XX wieku. II wojna światowa przyniosła największe jak dotąd zniszczenie kościoła. Do dnia dzisiejszego fara stoi w ruinie. Z dawnego wyposażenia kościoła niewiele ocalało. W głogowskim muzeum znajduję się romańska płyta z wyrytym na niej krzyżem, odkryta podczas prac archeologicznych oraz XIII-wieczny tympanon znad bocznego wejścia. W latach 50-tych zdemontowano i wywieziono większość płyt nagrobnych z kościoła Niektóre po zabezpieczeniu trafiły do głogowskiego muzeum. Eksponowane są teraz w wieży zamkowej na wystawie elementów kamieniarki, pochodzących ze zniszczonych głogowskich świątyń.

Kościół św. Mikołaja w świetle badań archeologicznych

Badania archeologiczno - architektoniczne prowadzone w obrębie Kościoła św. Mikołaja w 2004 i 2005 roku przez Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Głogowie, przyniosły wyjątkowo interesujące wyniki. Wykopy archeologiczne wykonane wewnątrz kościoła przyczyniły się do odsłonięcia starszych elementów architektury sakralnej założenia późnoromańskiego z 2 ćw. XIII wieku z prezbiterium i fragmentami naw bocznych: północnej - w formie półkolistej oraz południowej - wielobocznej z lizenami narożnymi. Ponadto badania wykazały, że do reliktów XIII-wiecznych w latach 1291-1309 dostawiono mury prezbiterium wczesnogotyckiego i zakrystii z jego południowej strony. Zbudowano je na solidnych, kamiennych ławach fundamentowych, a mury wzniesiono z cegieł w wątku jednowozówkowym. W obrębie prezbiterium kościoła gotyckiego oraz w kaplicach zarejestrowano pozostałości komór grobowych i grobów, wzniesionych zarówno w czasie funkcjonowania kościoła gotyckiego, jak i w okresie późniejszym. Na zewnątrz kościoła po wschodniej stronie prezbiterium odkryto dobrze zachowane relikty partii fundamentowej XVII i XVIII-wiecznej kaplicy Góry Oliwnej wraz z komorami grobowymi oraz podstawami ołtarzy, która w 1758 roku uległa zniszczeniu na skutek pożaru. W następstwie tego zniwelowane fundamenty zostały przykryte brukiem kamiennym i chodnikiem ułożonym z płyt bazaltowych.

Również w części wschodniej został odsłonięty bruk kamienny z wyjątkowo starannie wyprofilowanymi rynsztokami oraz prostokątnymi płytami bazaltowymi, które stanowiły swego rodzaju chodnik okalający kościół. Odkryte elementy architektoniczne oraz materiał zabytkowy pozyskany w trakcie prac archeologicznych przedstawia bardzo duża wartość historyczną. Kościół p.w. św. Mikołaja był największą i najbardziej monumentalną budowlą na Starym Mieście w Głogowie. Obecnie cała budowla znajduje się w stanie ruiny na skutek zniszczeń wojennych oraz powojennego procesu destrukcji. Badania archeologiczno-architektoniczne podjęte w obrębie świątyni mają na celu jak największe jej rozpoznanie. W następnej kolejności podjęte zostaną starania związane z częściową odbudową kościoła tak, by docelowo jego wnętrze mogło spełniać funkcje ekspozycyjną.