Kiedy runęło niebo...

Życie, choć piękne, takie kruche jest.
Zrozumiał to ten, co otarł się o śmierć.
Zespół Golden Life po tragicznym pożarze w Gdańsku.

Kiedy studiowałem zarządzanie antykryzysowe, prowadzący wykłady generał Wolanin z PSP powiedział, że każda katastrofa jest karą natury za arogancję człowieka i zawsze, kiedy analizuje się katastrofę prędzej, czy później dochodzi się do ludzkiego błędu, którego uniknięcie pozwoliłoby albo uniknąć całkowicie, albo zmniejszyć rozmiary tragedii.

Grzech pychy. Arogancja. Pewność siebie i tego, że "przecież mnie nic się nie stanie". Żądza zysku nawet kosztem obniżenia norm. Lekceważenie ostrzeżeń. To tylko niektóre grzechy tych, którzy będą musieli spojrzeć w twarz ofiarom i odpowiedzieć na pytanie, dlaczego.

W minutę zginęło więcej ludzi, niż w ciągu miesiąca powodzi.

Dlaczego?

Zastanówmy się, co mogło się wydarzyć?

Co się stanie, kiedy będziecie jednocześnie pompować balon, a od zewnątrz naciskać go? Co się stanie, jeśli poszycie balonu będzie wykonane ze sparciałej gumy, która straciła swoją elastyczność i stała się krucha? A co się stanie, jeśli dodatkowo nakłujecie taki balon szpilką?

Wyobraźcie sobie namiot. Ale nie taki zwykły namiot płócienny, ale gigantyczny namiot z betonu rozpiętego na stalowym rusztowaniu. Takim namiotem z betonu była zawalona hala na pograniczu Chorzowa i Katowic.

A co się dzieje z materią pod wpływem mrozu? Po pierwsze kurczy się, po drugie staje się krucha. Pod wpływem mrozu stalowe dźwigary stały się sztywne, a jednocześnie skurczyły się, co spowodowało napięcie betonowej powłoki. Jednocześnie to samo stało się z betonową powłoką: skurczyła się i stała krucha. Już to samo mogłoby wystarczyć, żeby dach zaczął pękać i kruszyć się ludziom na głowy. Szczególnie w sobotnie popołudnie, kiedy wraz z zachodem słońca temperatura spadła gwałtownie.

Tu doszedł jednak drugi czynnik: ciepło wewnątrz hali. Z jednej strony ciepłe powietrze rozszerzając się cisnęło na ściany konstrukcji, w tym na strop jak powietrze w pompowanym balonie. Z drugiej podgrzewany od rana sufit stał się bardziej elastyczny i zaczął się rozszerzać. Co się stanie, jeśli materię z jednej strony będziemy podgrzewać, a z drugiej chłodzić? Część podgrzewana rozszerzy się, a chłodzona skurczy. W efekcie całość wygnie się wypukłością w stronę ciepła. Dach hali zaczął się wyginać tak, że nie podparte niczym jego części zaczęły się wybrzuszać do wewnątrz hali. Na strop od środka działają w tym momencie trzy wzajemnie sprzeczne siły: ciśnienie ciepłego powietrza wypycha go do góry, jednocześnie siła wyzwolona podgrzewaniem od środka i chłodzeniem na zewnątrz wciska strop do hali. Do tego dochodzi zwykła grawitacja. Nawet gdyby płyta dachu nie była napięta do granic wytrzymałości i krucha, siły te mogłyby już spowodować katastrofę.

Na to nałożył się trzeci czynnik: śnieg. Pół metra śniegu leżącego na dachu. Śniegu częściowo zlodowaciałego, co świadczy o tym, że leżał tam już od jakiegoś czasu podczas imprez w hali pod wpływem ciepła podtapiał się, a potem na mrozie z powrotem zamarzał stając się coraz cięższym. Według fachowców ta ilość śniegu mogła dać nacisk 350 kg na metr kwadratowy. Tylko, że kiedy pod wpływem ciepła lód zaczynał topnieć, ciężar wzrastał. Lód jest lżejszy od wody, a ta największą masę ma przy temperaurze +4 stopni. Warto o tym pamiętać, bo pod wpływem ciepła z hali, której trwała impreza rósł nacisk wody z topniejącego lodu i śniegu na dach. Wody, która przy samym dachu mogła mieć te +4 stonie Celsjusza. W dodatku nacisk ten trwał i wzrastał już od pewnego czasu, okresowo wahając się w górę i w dół w zależności, czy w środu była impreza, czy nie. Znów tylko ten czynnik, pomijając pozostałe mógłby spowodować naruszenie trwałości konstrukcji i katastrofę.

Mówimy o odkształceniach liczonych w milimetrach. Ale przy tak sztywnym materiale jak beton ułamek milimetra ma znaczenie.

Cóż więc stało się w Chorzowie?

W hali targowej spotkały się wszystkie trzy czynniki.

Kiedyś, pracując w gazecie, przez sześć lat opisywałem katastrofy. Nauczyłem się wtedy jednej zasady: każda katastrofa jest złożeniem kilku sytuacji, z których każda może spowodować tragedię, ale jednocześnie każda z osobna jest do usunięcia. Złożenie wszystkich elementów razem powoduje, że władzę przejmuje fizyka i człowiek nie ma nic do powiedzenia.

Na naprężony do granic wytrzymałości, a w dodatku skruszały dach zaczęły oddziaływać różne siły:

- ciśnienie ciepłego powietrza wypychająca płytę dachową na zewnątrz,

- siły termiczne wpychające płytę dachową do środka,

- rosnący ciężar śniegu, lodu i coraz większej ilości wody o największej możliwej gęstości.

Ciepłe powietrze opłynęło wybrzuszenia spowodowane wyginaniem dachu i zaczęło cisnąć na zewnętrzne krawędzie płyt dachowych wspomagając tworzenie wybrzuszonych do środka niecek. Jednocześnie woda z topniejącego śniegu spływa w dół tychże niecek wzmagając nacisk i powodując dalsze wybrzuszenie. Zaczyna się makabryczna współpraca: im mocniej płyta wybrzusza się w dół, tym więcej wody spływa do niecki, co powoduje, że płyta bardziej się wybrzusza. Im bardziej zimno na zewnątrz i im cieplej w środku (a grzano od rana), tym bardziej płyta się wybrzusza. Katastrofa jest kwestią czasu.

17.15 konstrukcja dachu nie wytrzymuje i pęka. Betonowe płyty spadają ludziom na głowy. Wyjścia ewakuacyjne są zamknięte. Ktoś dzwoni z komórki po pomoc...

Resztę znamy.

A gdzie był Bóg?

Pozostaje pytanie, dlaczego? Jeśli Bóg jest dobry, to czemu pozwolił na taką tragedię? Co spowodowało, że dopuścił do tego? Czemu nic nie zrobił?

Nic?

Od początku stycznia dostajemy sygnały, że pod naciskiem śniegu walą się budynki. Rząd wydał zarządzenie, żeby odśnieżyć dachy. Zdrowy rozsądek każe zastanowić się nad skutkami zaniedbań.

I co? I nic. Nawet gdyby przed odpowiedzialnymi za to ludźmi stanął anioł i powiedział: weź się do cholery za łopatę i odśnież dach, to i tak nic by oni nie zrobili.

Bóg nie zwalnia nas z odpowiedzialności za to, co robimy i czego nie robimy. Więcej, dając na wolność, tej odpowiedzialności od nas żąda i wymaga.

A więc, dlaczego? Bo komuś zabrakło wyobraźni. Bo dla kogoś ważniejsze były pieniądze. Bo ktoś sam siebie uznał za Boga decydującego, co jest słuszne, a co nie.

Dlatego.

Bóg nie każe budować na polderach przeciwpowodziowych. Bóg nie każe „oszczędzać” na materiałach budowlanych i ludzkim życiu. Bóg nie zabrania zrzucić śniegu z dachu.

Bóg nie odpowiada za ludzkie błędy.

Pozostaje dziękować Bogu za to, że do katastrofy nie doszło w miejscu mniej na nią przygotowanym, niż Śląsk.

Tragedia wydarzyła się tam, gdzie:

- istnieje dobrze zorganizowana sieć ratownicza,

- na miejscu są ratownicy górniczy umiejący wydobywać ludzi spod zwałów gruzu,

- w pobliżu są specjalistyczne ekipy GOPR, TOPR i PSP wyszkolone do szukania ludzi w jaskiniach i zawalonych budynkach oraz ekipy ze specjalnie szolonymi psami,

- na miejscu jest dużo specjalistycznych szpitali.

Gdyby to samo wydarzyło się w Rzeszowie, czy Białymstoku ofiar mogłoby być więcej, choć mieszkańcy tych miast i ich służby ratownicze działaliby z takim samym poświęceniem i profesjonalizmem.

Czy w tym wszystkim maczał palce szatan? Niewątpliwie tak. Bo to on odpowiada za zaślepienie ludzi arogancją, pychą, żądzą pieniędzy, lekceważeniem życia innych. On odpowiada za nieodpowiedzialność.

A Bóg musiał nami potrząsnąć, żebyśmy wreszcie wzięli sobie do serca, że żadne pieniądze nie są warte ludzkiego życia i spokoju sumienia, a przy tym zrozumieli, że tam gdzie chodzi o życie nie ma "potem". Dotyczy to także życia wiecznego.

Maciej Pasternak

Podano za: www.kosciol.pl