Nagroda im. Jana Pawła II

16 października br., w Dniu Papieskim, Benedykt XVI wręczył Oświęcimską Nagrodę Praw Człowieka im. Jana Pawła II laureatom pierwszej edycji tego wyróżnienia biskupowi Vaclavovi Maly’emu z Pragi oraz Stefanowi Wilkanowiczowi z Krakowa.

Uroczystość wręczenia nagrody odbyła się w Watykanie bezpośrednio po modlitwie "Anioł Pański". W krótkim przemówieniu wygłoszonym po niemiecku, Benedykt XVI podkreślił, że jego poprzednik zaangażowany był w walkę z niesprawiedliwościami i nierównościami między ludźmi i narodami. Dlatego nagroda, jego zdaniem, nie mogła mieć lepszego patrona niż Jan Paweł II.

Obecny na ceremonii kardynał Franciszek Macharski uznał fakt wręczenia nagrody przez papieża za przejaw ogromnej życzliwości. Stefan Wilkanowicz powiedział, że z jego punktu widzenia spotkanie było ciepłe i serdeczne i czuje się jakąś kontynuację.

W spotkaniu z papieżem prócz laureatów i kard. Macharskiego udział wzięli również członkowie Kuratorium Nagrody – prof. Andrzej Zoll, Rzecznik Praw Obywatelskich, Waldemar Rataj, Prezes Oświęcimskiego Instytutu Praw Człowieka oraz przedstawiciele władz samorządowych Oświęcimia i Małopolski, a także ambasador RP w Watykanie Hanna Suchocka.

Nie wiadomo jeszcze, czy i w przyszłości nagroda imienia Jana Pawła II wręczana będzie w Watykanie.

Papież praw człowieka

Oświęcimska Nagroda Praw Człowieka im. Jana Pawła II, została ustanowiona w celu utrwalenia i upowszechnienia papieskiego orędzia o pokoju i prawach człowieka, które po raz pierwszy zostało przedstawione światu przez Jana Pawła II w Oświęcimiu 7 czerwca 1979 r., podczas Jego pobytu na terenie byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz – Birkenau. Przesłanie tamtego historycznego wystąpienia Ojca Świętego zostało podjęte przez obywatelską instytucję naukową – Oświęcimski Instytut Praw Człowieka, a poprzez samą Nagrodę powinno stać się ono najważniejszym świadectwem dzieła, jakie dla promocji idei praw człowieka, a zwłaszcza dla ich odnowienia na fundamencie humanizmu i "cywilizacji miłości" stworzył Jan Paweł II – "papież praw człowieka".

Nagroda ma charakter honorowy, a tytuł jej laureata służy wskazaniu współczesnemu światu osób, które istotnie przyczyniają się do realizacji w praktyce papieskiej filozofii praw człowieka, a także kontynuacji i twórczemu rozwinięciu dzieła Jana Pawła II na różnych obszarach aktywności ludzkiej.

Laureatów tegorocznej edycji Nagrody wyłoniła międzynarodowa Kapituła, w skład której wchodzą: Władysław Bartoszewski (Polska), Imre Kertesz (Węgry), Juan de Dios Vial Correa (Chile), Sergiej Kowaliow (Rosja), Mary Robinson (Irlandia), abp Desmond Tutu (RPA) oraz kard. Miloslav Vlk (Czechy).

Kapituła Nagrody rozpoczęła prace w roku 2003, bezpośrednio po uzyskaniu akceptacji Stolicy Apostolskiej dla nadania Nagrodzie imienia Jana Pawła II (papież został poinformowany o idei i założeniach Nagrody, a Sekretariat Stanu Stolicy Apostolskiej przekazał organizatorom informację, że inicjatywa ta spotkała się z zainteresowaniem i życzliwością ze strony Jana Pawła II).

Motto Nagrody brzmi: "Tylko miłość jest twórcza" i zostało zaczerpnięte z wypowiedzi św. Maksymiliana Marii Kolbego.

Akademia Oświęcimska

Auschwitz – jako "memento" dla kultury, polityki i rozwoju cywilizacyjnego

Świadomość tego, że "Auschwitz" mogło zdarzyć się wszędzie i że obowiązkiem wszystkich ludzi dobrej woli jest dążyć do tego, aby nie powtórzyło się ono w jakiejkolwiek postaci, skłoniła autorów idei umiędzynarodowienia "oświęcimskiego przesłania o prawach człowieka" do podjęcia wysiłków na rzecz stworzenia nowej wizji rozwoju Oświęcimia. To miejsce, świadectwo dramatu człowieczeństwa podeptanego i udręczonego w KL Auschwitz-Birkenau jak żadne inne powołane jest, by stać się międzynarodowym centrum edukacji o prawach człowieka. Utworzenie centrum służącego przekroczeniu pamięci o tragicznej przeszłości tego miejsca i ufundowaniu na nim, przy odwołaniu do klasycznych źródeł europejskiej kultury, programu odnowy naszej cywilizacji jawi się jako niezwykle ambitny projekt rozwoju Oświęcimia i ziemi oświęcimskiej. Przekraczając swoją tragiczną przeszłość Oświęcim ma szansę stać się symbolem społeczeństwa, które w odnowieniu kultury, w edukacji humanistycznej i w rozwoju gospodarczym opartym na wiedzy, dostrzega istotne źródła rozwoju naszej cywilizacji.

Dla realizacji tych celów Oświęcimski Instytut Praw Człowieka, wspólnie z innymi organizacjami polskimi, powołał do życia międzynarodowy program pt.: "Akademia Oświęcimska". Na program ten składa się w szczególności: stworzenie międzynarodowego forum refleksji i dyskusji na temat kierunków odnowienia praw człowieka (działające permanentnie seminarium), a także stworzenie nowoczesnej instytucji edukacyjnej prowadzącej międzynarodowe studia poświęcone kulturze, rozwojowi cywilizacji i prawom człowieka. "Akademia Oświęcimska" powinna przede wszystkim spełniać rolę ośrodka promocji takich idei i form edukacji, które będą dobrze służyć realizacji celu, jakim jest odnowienie praw człowieka w duchu stworzonej przez Jana Pawła II filozofii społecznej wyrażonej przez Ojca Świętego po raz pierwszy w oświęcimskim orędziu z 7 czerwca 1979 r.

Geneza Nagrody

Składając hołd ofiarom KL Auschwitz-Birkenau i odwołując się do szczególnego historycznego doświadczenia tego miejsca Jan Paweł II wskazał, że prawa człowieka są fundamentem naszej cywilizacji, a ich przestrzeganie jest warunkiem utrzymania pokoju na ziemi. Wśród tych praw na pierwszym miejscu Ojciec Święty – w ślad za Janem XXIII – wymienił godność osoby ludzkiej, prawo każdego człowieka do poszukiwania prawdy, do zachowania norm moralności, do pełnienia sprawiedliwości, do wymagania warunków życia godnych człowieka.

Doniosłym akcentem tamtej oświęcimskiej proklamacji było wskazanie intelektualnego i moralnego dziedzictwa, z którego papież wywodzi swoją koncepcję praw człowieka – jest nim doktryna praw narodów stworzona i upowszechniona w XV w. przez Pawła Włodkowica. Istotą tej doktryny jest, według Ojca Świętego, z jednej strony określenie katalogu praw narodów, wśród których za najważniejsze uważa się prawo do istnienia, do wolności, do niepodległości, do własnej kultury, do godziwego rozwoju, a z drugiej wskazanie na ewangeliczne przesłanie miłości, jako na fundament tak rozumianych praw narodów. W nauczaniu Jan Pawła II miłość bliźniego, jako odpowiedź na miłość Boga do człowieka jest fundamentem całej naszej europejskiej kultury i cywilizacji.

"Nigdy jeden naród nie może rozwijać się kosztem drugiego, nie może rozwijać się za cenę drugiego, za cenę jego uzależnienia, podboju, zniewolenia, za cenę jego eksploatacji, za cenę jego śmierci" – przypominając na oświęcimskiej ziemi te fundamentalne zasady pokoju między narodami Ojciec Święty powoływał się na ciążący na nim i na nas wszystkich obowiązek prawdy i troski o człowieka, które zobowiązują do występowania w imieniu tych, których prawa są zapoznane i gwałcone.

Aktualność i waga zobowiązania, do podjęcia którego wzywał Jan Paweł II wszystkich ludzi dobrej woli w imię przestrzegania praw człowieka i narodów stanowiły dla Oświęcimskiego Instytutu Praw Człowieka istotną inspirację do ustanowienia Oświęcimskiej Nagrody Praw Człowieka im. Jana Pawła II.

Stefan Wilkanowicz, ur. w 1924 r., wieloletni redaktor naczelny miesięcznika "Znak" (1978-1994), członek Papieskiej Rady ds. Świeckich (1985-1995), przez szereg lat prezes Klubu Inteligencji Katolickiej w Krakowie, obecnie prezes Fundacji Kultury Chrześcijańskiej Znak, wiceprezes Krajowej Rady Katolików Świeckich, wiceprezes Międzynarodowej Rady Państwowego Muzeum w Oświęcimiu-Brzezince, wiceprezes Rady Fundacji Pamięci Ofiar Oświęcimia. Członek międzynarodowego jury dziennikarskiego wyróżnienia "Europejczyka Roku" w Paryżu.

Studiował na Politechnice Warszawskiej i Wydziale Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Pracował jako inżynier, nauczyciel i dziennikarz w "Tygodniku Powszechnym" i miesięczniku "Znak".

Biskup Vaclav Maly urodził się w Pradze w 1950 roku. Studiował teologię, po czym został wyświęcony na księdza w 1976. W rok po otrzymaniu święceń był jednym z sygnatariuszy „Karty 77”. W 1978 został aresztowany na siedem miesięcy za interweniowanie w imieniu bezprawnie prześladowanych, a władze odebrały mu prawo do praktykowania zawodu. Przez późniejsze lata pracował, między innymi, jako monter – zajmował się naprawianiem urządzeń grzewczych. Od 1981 roku był rzecznikiem „Karty 77”. W „Aksamitnej Rewolucji” w listopadzie 1989 został wybrany na rzecznika Forum Obywatelskiego. 11 Stycznia 1997 został wyświęcony na biskupa pomocniczego miasta Praga.

Źródło: www.forum-znak.org.pl