Skupienie

Skupienie jest warunkiem każdego bogatego i głębokiego przeżycia wewnętrznego, dlatego stanowi prawdziwy filar życia religijnego. Skupienie jest przede wszystkim przeciwieństwem roztargnienia. Mówimy niekiedy, że nie potrafimy się skupić przy modlitwie.
Rozumiemy przez to brak zdolności koncentrowania uwagi na jednym punkcie, panowanie nad nami chaotycznych skojarzeń, przeskakiwanie z jednego przedmiotu na drugi, podsuwanie przez wyobraźnię coraz to nowych obrazów. Ów stan, w którym żadnej rzeczy nie poświęcamy pełnej uwagi, lecz jesteśmy igraszką niezwiązanych ze sobą myśli i obrazów, nazywamy roztargnieniem.

Często jednak, mówiąc o roztargnieniu, mamy na myśli to, że jakaś sprawa tak pochłania naszą uwagę, iż nie możemy skoncentrować się na innej. To jest względne roztargnienie, bo tylko nie umiemy zapanować wolą nad własną uwagą, nie umiemy jej oderwać od jakiejś sprawy i skierować na coś innego, na co w danym momencie powinna być skierowana.

Skupienie jest nie tylko przeciwieństwem roztargnienia, wewnętrzną koncentracją na jakimś przedmiocie, lecz jest również zaprzeczeniem wszelkiego pochłonięcia przez sprawy drugo- i trzeciorzędne. Dlatego nie każda postawa przeciwstawna roztargnieniu jest już skupieniem. Jeśli ktoś prowadzi samochód po ruchliwej ulicy i całą uwagę koncentruje na kierownicy, to w żadnym wypadku nie można go nazwać roztargnionym, co wszakże nie znaczy, że jest on skupiony.
Człowiek, którego pochłania chwila obecna, który bez momentu wytchnienia przechodzi od jednej wymagającej koncentracji pracy do drugiej, który zatraca się w wysiłku i nie ma czasu na refleksję, bo jest całkowicie skoncentrowany na aktualnych zadaniach - człowiek taki, chociaż pożyteczny dla społeczeństwa, jest równie mało skupiony jak ktoś, kto swoje życie prześni w marzeniach albo roztrwoni na zabawę.

Skupienie ustawia nas na pozycji, na której uzyskujemy wobec rzeczy taki dystans, że wszystko ogarniamy wzrokiem z góry i nic nas już nie może całkowicie pochłonąć. Przedmioty i sprawy widzimy na właściwym dla nich miejscu, w rzeczywistych barwach i proporcjach.

Aby być skupionym, nie wystarcza jednak przeniknąć z peryferii w głąb. Widać to najwyraźniej, kiedy przypomnimy sobie chwile, w których próbowaliśmy się skupić, bo czekała nas ważna decyzja życiowa. Aby się skupić, trzeba się wyrwać z wiru małych i dużych spraw i zwrócić ku Bogu, bo On mnie powołał do istnienia i wobec Niego muszę sobie uświadomić, jaki jest sens i ostateczny cel mego życia. Jeśli wtedy potrafimy jak Maryja powiedzieć w swoim sercu: "Oto ja służebnica Pańska", osiągamy stan "zamieszkania u siebie samego", jak to nazywa w swojej Regule św. Benedykt. Wtedy uzyskujemy wobec wszystkich spraw, rzeczy i osób konieczny dystans, ukazujący ich prawdziwe miejsce w świecie. Gdy usiłujemy spojrzeć na własne życie z perspektywy Boga, usuwamy z niego przypadkowość, która wprowadza niepokojące poczucie chaosu.

Skupienie nie zawsze musi być wynikiem świadomego wysiłku. Niekiedy otrzymujemy je w darze. Nie wolno jednak czekać bezczynnie na taki stan, w którym przypomnienie o Bogu, o właściwym sensie i celu naszego życia zostaje nam dane w prezencie. Musimy ustawicznie wydobywać się świadomie z wiru codziennych zajęć i powracać do tego, co najważniejsze. Na przykład Liturgia Godzin, czyli brewiarz, dla zakonników i księży, a także dla ludzi świeckich jest nie tylko wysławianiem Boga (choć to jej główny cel), ale również ciągłym wynurzanie się z wiru życia ku Bogu, powrotem do tego, co istotne, czyli skupianiem się.

ks. Stanisław Wawrzyszkiewicz
"Czas Serca"