Wielki Post to czas intensywnego ¿ycia duchowego, zerwania z grzechem i nawrócenia do Boga, pokuty, walki z w³asnymi s³abo¶ciami i z mocami z³a. Z liturgii znika radosne „Alleluja” i hymn „Chwa³a na wysoko¶ci Bogu”, a dominuj±cym kolorem szat liturgicznych staje siê fiolet. W tradycji Ko¶cio³a Wielki Post by³ te¿ okresem intensywnego przygotowania katechumenów do chrztu, który otrzymywali w Wielkanoc.

„Posypmy g³owy popio³em...”

Tak ¶piewamy w pie¶ni przeznaczonej na ten dzieñ. Podczas Mszy ¶w. kap³an posypuje g³owy wiernych popio³em, wypowiadaj±c ewangeliczn± formu³ê: „Nawróæ siê i uwierz w Ewangeliê” lub s³owa z Ksiêgi Rodzaju: „Prochem jeste¶ i w proch siê obrócisz”. W ten sposób Ko¶ció³ wzywa indywidualnie ka¿dego wiernego do nawrócenia i pokuty za siebie i za ¶wiat.

Zwyczaj posypywania g³ów popio³em na znak ¿a³oby i pokuty znany jest w wielu kulturach i tradycjach. Znajdujemy go zarówno w staro¿ytnym Egipcie i Grecji, jak i u plemion indiañskich oraz na kartach Biblii, np. w Ksiêdze Jonasza czy Joela. Liturgiczna adaptacja tego zwyczaju pojawia siê w VII w. Pierwsze ¶wiadectwa o ¶wiêceniu popio³u pochodz± z X w. W nastêpnym stuleciu, w roku 1091, papie¿ Urban II wprowadzi³ ten rytua³ jako obowi±zuj±cy w ca³ym Ko¶ciele. Z tego te¿ okresu pochodzi zwyczaj, ¿e popió³ do posypywania g³ów wiernych uzyskuje siê z palm po¶wiêconych w Niedzielê Palmow± poprzedniego roku.

Ju¿ od II w. chrze¶cijanie wyznaczali specjalny okres jako przygotowanie do ¶wi±t Wielkiej Nocy. Na pocz±tku by³o to zaledwie 40 godzin, czyli praktycznie tylko Wielki Pi±tek i Wielka Sobota. Pó¼niej przygotowania zabiera³y ca³y tydzieñ, a¿ wreszcie ok. V w. czas przygotowania do Uroczysto¶ci Zmartwychwstania wyd³u¿y³ siê do 40 dni. Ko¶ció³ nawi±zuje tutaj do 40 dni postu Jezusa na pustyni, a tak¿e wspomina w ten sposób 40-letni± wêdrówkê ludu wybranego z niewoli egipskiej do Ziemi Obiecanej.

Post nie obejmowa³ nigdy niedzieli — dnia, który zawsze jest radosn± pami±tk± Zmartwychwstania. Z tego powodu do 6 tygodni Wielkiego Postu dodano brakuj±ce dni i pocz±tek tego okresu ustalono w³a¶nie na ¶rodê, która pó¼niej zosta³a nazwana Popielcem.

Czas modlitwy i umartwienia

Hymny liturgiczne nastêpuj±co wyra¿aj± istotê tego okresu: „Da³e¶ nam przyk³ad, o Jezu, czterdziestu dni umartwienia; aby w nas ducha odnowiæ, wymagasz postu i skruchy” albo w innym miejscu: „Jak naród wybrany idziemy za Tob±, nasz Bo¿e i Wodzu, co w s³upie ognistym wskazujesz nam drogê po¶piesznej ucieczki z krainy grzechu i ¶mierci”.

Minimum praktyk pokutnych na Wielki Post zosta³o wyznaczone przez prawo ko¶cielne. Jednak¿e ca³y ten okres liturgiczny jest wezwaniem do pe³nienia dzie³ mi³osierdzia, ja³mu¿ny i wzmo¿onej modlitwy.

Szczególnymi nabo¿eñstwami Wielkiego Postu s±: Droga Krzy¿owa odprawiana zwykle w pi±tki oraz niedzielne Gorzkie ¯ale. Katechizm Ko¶cio³a Katolickiego przypomina, ¿e bez nawrócenia serca, czyny pokutne pozostaj± bezowocne i k³amliwe. I odwrotnie — nawrócenie wewnêtrzne sk³ania do uzewnêtrznienia takiej postawy przez widzialne gesty i czyny pokutne (por. KKK 1430).

Copyright © by Go¶æ Niedzielny (8/2001)
www.goscniedzielny.pl