Watykańskie lochy pełne preferiti

Kazimierz S. Ożóg: Przed nami wielki szum, który już zaczęła powodować zapowiadana premiera nowego filmu na podstawie powieści Dona Browna „Anioły i demony”. Warto przyjrzeć się tej sprawie, jak również filmowi i książce. Bez zacietrzewienia i postaw charakterystycznych dla ultrasów, którzy więcej mówią, niż wiedzą.

Don Brown jest twórcą kilku bezsprzecznie niezłych powieści, przedstawicielem szerokiego postmodernistycznego nurtu współczesnej literatury sensacyjnej, bazującej na spirytyzmie, poszukiwaniu symboliki, odcyfrowywaniu tajemnych przekazów, poszukiwania odwiecznych spisków. Zaznaczmy przy tym, że nie jest żadnym z jego twórców, jak niektórzy sądzą. Nie wymyślił niczego nowego, wystarczy się o tym przekonać sięgając do znakomitej powieści Umberto Eco „Wahadło Foucaulta”. Stał się jednak, za przyczyną świetnych wyników sprzedaży swoich książek, jego ikoną. Za nim podążyli liczni naśladowcy, o czym można bez problemów przekonać się, patrząc na księgarskie półki, na których eksponowany jest „Kod da Vinci," „Cyfrowa twierdza”, „Anioły i demony” czy „Zwodniczy punkt”.

Książka świeżo sfilmowana opowiada o walce między dobrem i złem dziejącej się w czasie konklawe, w imponujących plenerach Rzymu, niezbyt ściśle opisanych w powieści, lecz tym niemniej zniewalających. Robert Langdon, amerykański znawca symboliki i tajnych stowarzyszeń, zostaje wplątany w historię mrożącą krew w żyłach, spisek dosięgający serca Watykanu, mogący zagrozić nie tylko istnieniu watykańskiego mikropaństewka, czy życiu wszystkich kardynałów, ale i znacznie osłabić wiarę milionów wyznawców. Nie chodzi przy tym o jej osłabienie przy pomocy odkrycia wątpliwej kondycji pomysłu Kościoła kultywującego rzekome kłamstwa na temat życia Jezusa od czasów Konstantyńskich oraz tajnej organizacji przechowującej ród Chrystusa – Sang Reale, czyli świętego Graala, jak miało to miejsce w „Kodzie da Vinci”. Tym razem zagrożenie dla wiary przychodzi nie od strony zmanipulowanych pseudoinformacji rodem z tabloidu, ale z zupełnie innej strony.

Watykan, który już zapowiada bojkot filmu, popełnia błąd. Nie zamierzam dokładnie analizować ani opowiadać historii zapisanej przez Browna, na pewno wśród czytających są osoby, które nie chcą wiedzieć „kto zabił?”, planując lekturę. Błędem jest odrzucanie ciekawej i emocjonującej historii, nie stawiającej Kościoła w złym świetle, jedynie przez skojarzenie z poprzednio zekranizowanym dziełem pisarza. Choć może i dobrze, bo bojkot zawsze powoduje większe zainteresowanie. Ale osoby, które sięgną do książki – oraz do filmu, który – mam nadzieję, odda jej klimat – oczekując, że będzie ona atakiem na Kościół, rozczarują się. Tak bowiem nie jest.

Kościół przedstawiony przez Dona Browna w „Aniołach i demonach” jest instytucją w której pojawia się namacalne zło, ale nie wynika ono z mroków samego Kościoła i jego błędów czy oszustw (jak byłoby to w „Kodzie…”), lecz – jak to się dzieje zazwyczaj - ze słabości człowieka i nękających go obsesji. Książka mówi: każdy ekstremizm jest zły. Ostatecznie zwycięży rozsądek i wierność odwiecznym tradycjom, stojącym na straży mądrości i constansu świata. Najtrudniejszy być może wybór będzie stał przed parą głównych bohaterów, którzy sprzeniewierzą się ostatecznie części swoich racjonalnych ideałów, w imię większych wartości. Papież jest nieobecny – poznajemy go z relacji, jako zwykłego człowieka, pełnego słabości i wielkości. Jego potencjalni następcy – preferiti – stają się w trakcie akcji bohaterami. Prowadzący konklawe Wielki Elektor jest uczciwy, wyważony i monumentalny, kardynałowie to żywi ludzie, gwardia szwajcarska to profesjonaliści w każdym calu. Trudno znaleźć mi we współczesnej literaturze piękniejszy, w swoim braku subiektywności (zwłaszcza pochwalnej), hołd oddany Sercu Katolicyzmu.

Don Brown jest rzetelny w swoim warsztacie. Znakomicie zarysowane postacie głównych bohaterów, brak uproszczeń i kalek, jakie znajdujemy w „Kodzie…”, perfekcyjne punkty zwrotne, całkiem niezła elokwencja i brak znaczniejszych, naciąganych faktów (oczywiście, spuszczam – jako historyk sztuki – zasłonę milczenia na pomysł „Maestro Ignotus” iluminatów – konieczny dla fabuły) sprawiają, że do książki będzie się wracać. Żywię nadzieję, że film będzie stał na wysokim poziomie. I zapewniam, że za każdym razem, gdy usłyszę o protestach Watykanu i demonstracjach ultrakatolików pod salami kinowymi, będę przerażony i zniesmaczony. Nie tędy droga. Chyba, że chcemy zacząć domagać się głowy reżysera i odtwórców głównych ról (ech, szkoda by było Toma Hanksa), wzorem wyznawców innej religii…

Kazimierz S. Ożóg