Kolegiata na Ostrowie Tumskim
Kolegiata na Ostrowie Tumskim
Druga hierarchicznie po tumie wrocławskim świątynia Dolnego Śląska, kolegiata głogowska, początkami swymi sięga połowy X wieku.
W 1109 r. ludność oblężonego przez wojska cesarskie Głogowa, wg Galla Anonima, schroniła się w kościele na Ostrowiu. Po roku 1110, Bolesław Krzywousty w dowód wdzięczności za 
bohaterską obronę grodu, odbudowuje zniszczoną w czasie oblężenia świątynię. Kościół kolegiacki przebudował w 1260 roku Konrad I. Kolegiatę przebudowano pod koniec XIV wieku w stylu gotyckim. W wieku XVIII kościół otrzymał wystrój barokowy.
Wieża oraz neogotycka kruchta pochodzą z 1840 roku. Cenny ten zabytek, związany jest z najstarszą historią miasta, zniszczony został podczas ostatniej wojny. Gruzy walącej się świątyni zniszczyły poważnie sarkofag Mechtyldy (zm. w 1318 r.), księżnej głogowsko - poznańskiej, żony Henryka III Głogowskiego. Pociski i pożar odsłoniły w chórze romańskim ciasną wnękę, zasłoniętą od końca XVIII wieku barokowymi stallami i obrazami. Ukazał się tam posąg z piaskowca, przedstawiający świecką damę.
Zamek Piastowski
Początkami swymi sięga czasów księcia Konrada I, który w 1249 roku otrzymał Głogów na stolicę księstwa. Pod koniec XIII wieku rozbudowany przez księcia Henryk III Głogowskiego, stanowił godną siedzibę potężnego władcy Śląska i Wielkopolski.
Kościół Farny pw.: Św. Mikołaja
Zbudowano go około połowy XIII wieku i rozbudowano w początkach XIV wieku w stylu gotyckim. W wieku XIV i XV dobudowano kaplice. Po pożarze kościoła w 1642 r. wnętrze otrzymało wystrój barokowy. W 1758 r. dobudowano górną kondygnację wieży. Od 1945 r. znajduje się w ruinie. Po zabezpieczeniu wieża stanowić będzie pomnik – symbol zniszczeń wojennych Głogowa, nawę zaś kościoła zaadoptuje się na kameralny amfiteatr.
Ratusz
Gotycki ratusz początkami swymi sięga XIV wieku. Po pożarze w latach 1420 i 1433 ponownie odbudowano go w stylu gotyckim, a po następnym pożarze w 1574 roku w stylu renesansowym. Otrzymał wówczas bogatą attykę charakterystyczną dla architektury polskiego Odrodzenia. Jest to jeden z nielicznych przykładów gotyckiej architektury typu świeckiego na terenie miasta.
Zespół Pojezuicki (Kościół i Kolegium)
Budowę kolegium rozpoczęto w 1666 roku.
W latach 1695 – 1702 wybudowano kościół pw.: Bożego Ciała według projektu architekta Julio Simonettiego. Jednolite opracowanie elewacji dla kolegium i kościoła nastąpiło w 1730 roku. W 1945 roku całość uległa zniszczeniu. W latach 1957 – 1961 odbudowano kościół, zaś z pozostającego w ruinie kolegium zachowały się jedynie mury kapitalne skrzydła, stanowiącego przedłużenie korpusu kościoła.
Teatr
Jeden z najstarszych teatrów na Śląsku, reprezentujący rzadki przykład architektury wczesnoklasycznej, zbudowano w 1774 roku. Przebudowano w 1840 roku nie zatarła w zasadzie stylu wczesnoklasycznego. Od 1945 roku w ruinie. Po odbudowie i odpowiedniej adaptacji znajdzie tam miejsce filia Biura Wystaw Artystycznych, lub scena lalkowa.
Fosa
Miasto było otoczone fosą oraz murami obronnymi z okresu średniowiecza.
Pomnik Dzieci Głogowskich
W roku 1979 stanął w Głogowie pomnik Dzieci Głogowskich według projektu Dymitra P. Vacewa. Upamiętnia on bohaterską postawę mieszkańców miasta. Na poręczenie rozejmu w 1009 r. głogowianie wydali cesarzowi w charakterze zakładników swoich synów pod warunkiem, że "niezależnie od tego czy pokój zostanie zawarty czy odrzucony, odzyskają swoich zakładników". Bolesław jednak nie zgodził się na kapitulację. Wówczas cesarz, łamiąc warunki umowy, kazał przywiązać zakładników do machin obiężniczych, w przekonaniu, że obrońcy nie odważą się strzelać do swoich dzieci.
Pawilon Goethego
Pawilon powstał w 1910 roku na terenie miejskiej Promenady dookoła Starego Miasta (dawne przedpola twierdzy). Swą formą pawilon nawiązuje do starogreckiej świątyni, stojącej w świętym gaju. Ma on kształt rotundy, nakrytej kopułą. Pokryta była ona blachą miedzianą a całość pawilonu wykonano z żelbetu. Dodatkową ozdobą były dwie doryckie kolumny umieszczone od frontu. We wnętrzu stało popiersie J. W. Goethego , autorstwa rzeźbiarza Raucha .
Podczas działań wojennych pawilon, został uszkodzony a w późniejszym czasie zaginęło popiersie. Pawilon odzyskał swój dwany wygląd. W jego wnętrzu, jak przed wojną stoi popiersie Goethego, lecz dziś to rzeźba głogowskiego artysty Romana Mordasa
Rzeźba Goethego ustawiona jest na specjalnym postumencie, całość wnętrza jest podświetlona, a w oknach i między filarami zainstalowane są ozdobne kraty. Kopuła dachu pokryta nową blachą.
Żródło: Wikipedia
Główny artykuł: Kolegiata w Głogowie
Głogowska kolegiata wznosi się nad najstarszą dzielnicą Głogowa - Ostrowem Tumskim. W chwili obecnej jest odbudowywana po zniszczeniach II wojny światowej. Jest jedną z najstarszych świątyń Śląska. Jej początki sięgają pierwszych Piastów.
Badania archeologiczne odsłoniły we wnętrzu kolegiaty pozostałości jednonawowej kamiennej świątyni, której budowę wiąże się z okresem panowania Bolesława Krzywoustego. Świątynię tę odwiedziła m.in. św. Jadwiga Śląska. Do r. 1262 powstała późnoromańska bazylika o trzech nawach. Jej pozostałości widoczne są w murach kościelnych do dzisiaj. W latach 1413 - 1466 kościół został gruntownie przebudowany w kształcie, który praktycznie dotrwał do dziś. Powstała wtedy gotycka trzynawowa hala z szeregiem kaplic. W XVIII w. nastąpiła barokizacja wnętrza. Neogotycka wieża o wys. 75 m wybudowana została w latach 1838 - 1842, po zawaleniu się starszej. Jej wierzchołek zdobi pozłacany, wysoki na 5 m krzyż.
W specjalnie wybudowanej krypcie, we wnętrzu kolegiaty, obejrzeć można relikty romańskiej świątyni z XII wieku, pamiętającej obronę Głogowa w 1109 r.
Kościół p.w. Św. Mikołaja
Obok Kolegiaty znajduje się Ośrodek Duszpasterstwa Chorych. Opiekę nad nim sprawują Cisi Pracownicy Krzyża.
Główny artykuł: Kościół p.w. Św. Mikołaja w Głogowie
Kościół parafialny p.w. Św. Mikołaja był najważniejszą świątynią lewobrzeżnego Głogowa.
Z przeprowadzonych we wnętrzu badań archeologicznych wynika, że kościół wybudowano jeszcze w latach 30. - 40. XIII wieku jako romańską bazylikę. Po wielkim pożarze miasta w 1291 roku świątynię odbudowano, jednak już w stylu gotyckim, jako trójnawową bazylikę. W przeciągu XIV i XV w. dostawiono nawy boczne i szereg kaplic. Od zachodu wznosi się monumentalna wieża, u podstawy której znajduje się gotycki portal, a w nim popiersie patrona kościoła - św. Mikołaja.
Kościół został zniszczony w 1945 r. i odtąd pozostaje ruiną, poddawaną okresowo pracom zabezpieczającym.
Kościół p.w. Bożego Ciała
Najstarsza wzmianka o kościele Bożego Ciała w Głogowie pochodzi z 1403 r. Była to wówczas bardzo skromna kaplica. W 1420 r. została ona rozbudowana i spełniała rolę kaplicy zamkowej. W latach 1696 - 1702, powstał w tym miejscu kościół dla Jezuitów zbudowany wg projektu architekta włoskiego Giulio Simonettiego. Po pożarze w 1711 r. świątynię odbudował wrocławski budowniczy J. B. Peintner. Ostateczny wyraz architektoniczny otrzymał dopiero ok. 1730 r., kiedy to A. Karinger ukończył fasadę. Mocno zniszczony w 1945 r., odbudowany został etapami po wojnie. Niewiele zachowało się z oryginalnego wystroju wnętrza. Ołtarz i organy pochodzą z protestanckiego kościoła w Kożuchowie. Nie zachowały się przedwojenne hełmy wież.
Fundamenty romańskiej budowli znajdują się w odległości ok. 200 m na południe od zamku. Składają się na nie fundamenty półkolistych absyd oraz prezbiterium.
Sam kościół powstał w końcu XII wieku jako romańska bazylika. Pełnił on rolę kościoła parafialnego lewobrzeżnej części Głogowa - osady targowej, aż do budowy kościoła pw. Św. Mikołaja. W związku z przeniesieniem parafii do innego kościoła biskup Tomasz I osadził w opustoszałym kościele św. Piotra dominikanów, jednocześnie fundując im klasztor.
Kościół służył dominikanom do sekularyzacji w 1810 r. Budynek kościoła i klasztoru w 1789 r. uległ pożarowi a później uczyniono z niego zbrojownię i koszary saperów. Pod koniec XIX wieku budynek kościelny rozebrano.
Kamień węgielny pod budowę świątyni położono 29 sierpnia 1764 r. Nastąpiło to w kilka lat po wielkim pożarze miasta (1758) r. , który strawił ewangelicki Kościół Pokoju, znajdujący się poza murami miejskimi. Projektantem kościoła był słynny architekt Carl Gotthard Langhans (1732-1808), twórca Bramy Brandenburskiej w Berlinie.
Budowa prowadzona była przy znacznej pomocy finansowej króla Fryderyka II. Kościół poświęcono i oddano do użytku 14 lutego 1773 r. Nadano mu nazwę "Łódź Chrystusowa". Był to budynek o rozmiarach 25 x 50 m z dwiema wieżami w części zachodniej.
W czasie oblężenia miasta w 1945 r. został poważnie zniszczony. Pozostałe ruiny wysadzono w powietrze i rozebrano w latach sześćdziesiątych.
Kościół p.w. Św. Wawrzyńca w Brzostowie (dawniej osobna miejscowość, obecnie część Głogowa) zbudowany został ok. r. 1502, na miejscu wcześniejszego. Pierwsza świątynia, wzmiankowana w 1399 roku, uległa spaleniu w połowie XV wieku. Poza nielicznymi przebudowami bryła kościoła nie zmieniła się znacząco od tego czasu.
Wyposażenie kościoła pochodzi z późniejszego okresu. Barokowy ołtarz główny trafił tu z kaplicy różańcowej kościoła dominikańskiego pod wezwaniem Św. Piotra w Głogowie. Oba boczne ołtarze pochodzą z kościoła franciszkańskiego pod wezwaniem Św. Stanisława. Nastąpiło to po sekularyzacji, jaka miała miejsce w 1810 roku.
Na sklepieniach znajdują się barokowe malowidła. We wnętrzu kościoła zachowały się z czasów jego powstania dwa gotyckie portale, na których widnieje data 1502. Znajdują się one w południowej i północnej ścianie nawy głównej. Nad jednym z nich, prowadzącym do zakrystii, namalowany jest gotycki fresk przedstawiający Maryję.
Synagogę w tym miejscu oddano do użytku we wrześniu 1892 r. Miała w założeniu stanowić ważną dominantę w krajobrazie miasta i świadczyć o randze tutejszej gminy żydowskiej. Głogowska synagoga, mogła pomieścić 300 mężczyzn i 250, kobiet. Jej trzon stanowiła masywna i wysoka (32 m) część wieżowa, zwieńczona kopułą.
W nocy z 9 na 10 listopada 1938 r. synagogę splądrowały i spaliły bojówki hitlerowskie; następnie rozebrano ją do fundamentów. W 55. rocznicę tamtego zdarzenia odsłonięto w Głogowie pomnik poświęcony pamięci społeczności żydowskiej tego miasta. Monument - miejsce pamięci (proj. inż. arch. Dariusza Wojtowicza) tworzą: zrekonstruowany na oryginalnych fundamentach synagogi obrys jej murów oraz niewielki obelisk z inskrypcjami w językach polskim i hebrajskim.
Główny artykuł: Zamek Książąt Głogowskich
W połowie XIII wieku książę Konrad II wzniósł w tym miejscu pierwszy zamek - drewnianą budowlę z murowaną wieżą, usytuowaną przy brodzie przez Odrę. Jego następca, Henryk III, zamek przebudował, włączając go w system murów obronnych, a w ciągu XIV i XV w. wybudowano trzy skrzydła. Na przełomie XV i XVI w. rezydował tutaj królewicz Zygmunt Jagiellończyk. W wiekach XVII i XVIII zamek, po kolejnych przebudowach, nabrał charakteru rezydencji pałacowej. Od r. 1742 mieli w nim siedzibę zarządcy pruscy. Dwukrotnie w zamku zatrzymywał się Napoleon. W końcu XIX w. większą część pomieszczeń przeznaczono na sąd królewski.
W 1945 r. gmach legł w gruzach. Odbudowany został w latach 1971 - 1983. Skrzydło południowe wybudowano od podstaw. W dwóch salach na parterze zachowały się sklepienia kolebkowo - krzyżowe, a w podziemiach fragmenty muru gotyckiego ze sklepieniami kolebkowymi. Cylindryczna wieża pochodzi jeszcze z połowy XIII w., ma 24 m wysokości, jej mury grube są na 2,7 m. Obecnie w zamku ma siedzibę Muzeum Archeologiczno - Historyczne.
Ceglane mury miejskie powstały najpóźniej w ostatniej ćwierci XIII wieku (początkowo miasto otoczone było palisadą i fosą). Zwieńczone były one blankami o wysokości 1,2 m, a ich grubość wynosiła około 1 m. Na zachowanych do dzisiaj fragmentach murów widać ślady po hurdycjach - drewnianych konstrukcjach umieszczanych na ich szczycie. Na najbardziej zagrożonych odcinkach mury obronne wzmocnione były przez baszty. Pas murów, okalający miasto, liczył ok. 17 baszt otwartych do wewnątrz i 9 wież. W zachowanych do dziś odcinkach murów znajdują się trzy baszty.
Na początku XV wieku dotychczasowy jeden pas murów i fosa zostały wzmocnione przez drugi mur z bastejami, niższy od poprzedniego, przystosowany do obrony artyleryjskiej. Liczył on 14 bastei - półkolistych, niskich baszt, otwartych do wewnątrz murów.
Do dnia dzisiejszego zachowało się kilka odcinków murów obronnych, okalających niegdyś średniowieczny Głogów. Pierwszy odcinek biegnie wzdłuż ul. Zamkowej, kolejny wzdłuż ul. Starowałowej, a ostatni wzdłuż kościoła p.w. Św. Mikołaja do ul. Rzeźniczej. Znaczne fragmenty murów są zrekonstruowane, jednak zachowują ocalałe średniowieczne relikty.
Fosa powstała w XVII wieku, podczas wojny 30-letniej, kiedy to zapadła decyzja o utworzeniu z Głogowa twierdzy. Zastosowano wówczas system bastionowy, na który składało się 11 bastionów, fosa oraz wały ziemne. Z tego założenia przetrwał do naszych czasów odcinek suchej fosy wraz z dwoma bastionami "Sebastian" i "Leopold". Do jej wnętrza można wejść w dwojaki sposób: od ul. Szkolnej oraz od ul. Rzeźniczej (przy targowisku). Fosa dzisiaj ma charakter rekreacyjno - spacerowy. Po rozebraniu fortyfikacji na początku XX wieku pozostawiono istniejący fragment fosy i urządzono w nim rozarium, liczące ok. 2.000 krzaków róż.
Twierdza Głogów była wielokrotnie przebudowywana i modernizowana. Co jakiś czas wzbogacano ją o kolejne dzieła fotyfikacyjne, stąd w samej fosie znajdują się m.in. kazamata, tunele kontrminowe, poterny oraz u wylotu fosy przy ul. Szkolnej - zachowany odcinek podziemnego bloku koszarowego.
Na cyplu Ostrowia Tumskiego, na zachód od kolegiaty, u zbiegu wód Starej Odry i Odry, znajduje się okrągła ceglana budowla. Jest to wieża artyleryjska, zwana "fortem Malakoff". Wieża została wybudowana przez wojska pruskie w latach 1857 - 1860. Nazwano ją wówczas "Turm Reduit" (reduta - wieża). Wieża posiadała dwie naziemne kondygnacje, obecnie dzielący je strop jest zawalony. Kondygnacja naziemna posiada dwie wysunięte kaponiery (kojce) w kształcie tzw. kocich uszu. Głównym zadaniem "Turm Reduit" była obrona miasta z kierunku północnego, a także zabezpieczenie rzeki przed ewentualnym sforsowaniem.
Początki Ratusza sięgają końca XIII wieku, kiedy wybudowano wieżę - strażnicę. Właściwy kompleks ratuszowy powstał w trakcie dwóch następnych stuleci, a ostateczny wygląd otrzymał w wyniku gruntownej przebudowy w latach 1832 - 1835. Powstały wtedy dwa kontrastujące ze sobą skrzydła: zachodnie o cechach klasycyzmu pruskiego i wschodnie, zbudowane w modnym wówczas stylu florenckim. W czasie walk o Głogów w 1945 r. ratusz został spalony.
Decyzję o odbudowie ratusza podjął Urząd Miejski w styczniu 1984 r, zaś roboty budowlane wykonywane były od maja 1984 r. Inwestycja ta pochłonęła przez 18 lat 14 mln zł. W roku 2000 na ukończeniu było zachodnie skrzydło budynku. Obecnie ratusz ponownie służy mieszkańcom, od 2002 roku mieści się w nim Urząd Miejski.
W skrzydle wschodnim na parterze zachowane są cenne wnętrza, pochodzące głównie z przełomu gotyku i renesansu. Jedno z nich posiada sklepienie sieciowe - wsparte na centralnym słupie. Sąsiadująca z nią sala ozdobiona jest sklepieniem kryształowym.
Wieża, o wysokości 80,35 m (najwyższa wieża ratuszowa na Śląsku), zrekonstruowana została w latach 1994 - 1996 na podstawie stanu z 1720 roku. Odtworzono też zegar o średnicy tarcz 3,55 m.
Budowę Teatru Miejskiego rozpoczęto w 1799 roku. Powstał on na miejscu średniowiecznych ław mięsnych. Projektantem budynku został Krzysztof Walentyn Schultze. Ten architekt, bardzo znany i ceniony na Śląsku, zaprojektował teatr w stylu wczesnoklasycystycznym. Najokazalej prezentowała się wschodnia ściana, a w niej bogato zdobiony ryzalit. Znajdujące się w nim dwie doryckie kolumny, wyznaczały trzy osie ryzalitu. W 1863 roku umieszczono w niszy nad kolumnami popiersie Andreasa Gryphiusa.
Teatr przechodził kilka przeobrażeń. Pierwsze miało miejsce w 1840 roku, kiedy to przebudowano wnętrze, łącząc dwie kondygnacje, w wyniku czego powstało wysokie, funkcjonalne pomieszczenie widowni. W marcu 1843 roku w teatrze koncertował Franciszek Liszt. Grał na specjalnie skonstruowanym przez głogowianina fortepianie z podwójnym dnem.
Przebudowa teatru w 1926 roku zlikwidowała zewnętrzne schody, powstałe w połowie XIX wieku, przywracając przy tym pierwotny kształt pierzei. Podczas modernizacji wnętrz zamontowano scenę obrotową. Przebudowę unowocześnionego obiektu zakończono w 1928 roku. W 1945 roku teatr uległ zniszczeniu. Obecnie jest w ruinie.
Treść udostępniana na licencji GNU Free Documentation License.
Malach Głogów
http://www.malach.org/staticpages/index.php/zabytki-glogowa
