Aloes - ¿ywica drzewa Aloexylon agallochon, ró¿nego od naszego "aloesu", "agawy"; z niej sporz±dzano pachnid³a, u¿ywane do skrapiania po¶cieli, odzie¿y oraz ca³unów pogrzebowych.

 
Amen - (dos³.: "godzien wiary") hebr. Partyku³a uroczystych potwierdzeñ, w NT koñczy doksologiê, jest odpowiedzi± liturgiczn± oraz tytu³em Chrystusa w Ap 3,14 (zob.).

 
Anakici - (Anaka synowie) pierwotni mieszkañcy Palestyny, przed zajêciem jej przez Izraelitów, ST zalicza ich do olbrzymów (Refaitów).

 
Antytyp - odpowiednik realizuj±cy typ biblijny (zob. 1 P 3,21).

 
Araba - wg³êbienie pustynne, ci±gn±ce siê od Morza Martwego do Akaby nad Zatok± Elanick±. Jest to po³udniowa czê¶æ olbrzymiego "w±wozu", ci±gn±cego siê od Syrii po Morze Czerwone. Najg³êbszym zapadem jest dolina Jordanu.

 
Aram Naharaim - Aram oznacza kraj Aramejczyków, którzy pierwotnie mieszkali na wschód od Mezopotamii, pó¼niej przenie¶li siê na zachód w stronê Damaszku. Tworzyli szereg ma³ych pañstewek, z których najwiêksze by³o A.N., tj.: "Aram po³o¿one miêdzy dwoma rzekami" - Eufratem i Tygrysem.

 
As - w czasach Jezusa Chrystusa drobna rzymska jednostka monetarna z br±zu - 1/16 denara (zob.).

 
Aszdod - (w czasach hellenistycznych: AZOT) - pierwotne miasto Anakitów, a od XII w. przed Chr. by³o jednym z piêciu miast konfederacji filistyñskiej. W czasach Chrystusa Pana by³o na wpó³ greckie.

 
Aszery - pale, pnie, s³upy drewniane, nieraz rze¼bione, stawiane przez pierwotnych mieszkañców ziemi Kanaan jako symbole bogini Aszery, czczonej wraz z Baalem.

 
Aszszur - Asyria.

 
Asztarte - imiê s³awnej bogini, której kult by³ szeroko rozpowszechniony na ca³ym staro¿ytnym Wschodzie. W greckiej transkrypcji (powszechnie przyjmowanej w Polsce) imiê to brzmi Astarte. Oznacza ono semick± boginiê p³odno¶ci, której kult by³ potêpiony w Biblii.

 
Baal - nazwa nadawana w Syrii i Palestynie: 1) pocz±tkowo ogólnie bóstwom zapewniaj±cym urodzaj i p³odno¶æ; 2) z czasem za¶ - w niektórych miastach - bogu nieba i wojny. Przeciw kultowi Baala (lub Baalów) ostro wystêpuj± prorocy ST.

 
Baszan - s³yn±cy z doskona³ych pastwisk p³askowy¿ w pó³nocnej czê¶ci Zajordania, dzisiejszy Hauran. Stanowi³ królestwo Oga, zanim otrzyma³a go po³owa pokolenia Manassesa.

 
Bat - hebrajska miara p³ynów, równa oko³o 45 litrom (jedna dziesi±ta kor - zob.).

 
Belial - (Beliar) - w ST synonim nieprawo¶ci, szatan; w NT w brzmieniu Beliar - przeciwnik Chrystusa, Antychryst.

 
Belzebub - (w gr. tek¶cie NT stale: Bee[l]zebul) imiê bóstwa Ekronu, przeniesione w NT na w³adcê z³ych duchów.

 
Bisior - p³ótno lniane. W Palestynie dro¿sze od materia³ów we³nianych. Z bisioru sporz±dzano efod (zob.).

 
B³ogos³awieñstwo - w szczególnym (idiomatycznym) znaczeniu oznacza sowity dar materialny.

 
Brama - tworzy³a czê¶æ sk³adow± obwarowania miejskiego, ale zarazem by³a ona dla mieszkañców miejscem zebrañ politycznych, za³atwiania spraw handlowych, a zw³aszcza s±dowych. St±d "w bramie"= "s±dzie".

 
Brat - w jêzyku biblijnym oznacza tak¿e kuzyna. W znaczeniu przeno¶nym: w ST - cz³onek narodu wybranego, w NT - chrze¶cijanin, cz³onek Ko¶cio³a.

 
Celnicy - poborcy c³a i podatków na rzecz znienawidzonych w Palestynie Rzymian, s³yn±cy z ¿±dzy zysku i nieuczciwo¶ci.

 
Cherem - "kl±twa", "od³±czenie"; zob. Kl±twa.

 
Cherub - zapo¿yczona z jêzyka akkadyjskiego nazwa bóstw drugorzêdnych, w Pi¶mie ¶wiêtym okre¶la klasê bytów duchowych - anio³ów bliskich Boga. Ich wyobra¿enia zdobi³y przybytek i Arkê Przymierza, przypominaj±c obecno¶æ Boga.

 
Chiton - nazwa spodniej szaty, noszonej w krajach o kulturze helleñskiej zarówno przez mê¿czyzn, jak i kobiety.

 
Chleby pok³adne - (hebr. dos³.: "chleby oblicza, stosu, ustawiczne") to forma niekrwawej ofiary z pokarmów, nakazanej przez Prawo Moj¿eszowe. By³o to 12 placków z m±ki niekwaszonej (Kp³ 24,5-9), uk³adanych w 2 stosy po 6, na z³otym stole (Wj 25,23-28; Lb 4,7) w ka¿dy szabat (zob.) w miejscu ¶wiêtym Namiotu Spotkania, a potem w ¶wi±tyni; usuwane po tygodniu spo¿ywali sami kap³ani (wyj±tkiem by³ fakt, opisany w 1 Sm 21,2-7). Ofiara ta by³a symbolem wdziêczno¶ci 12 pokoleñ Izraela dla Jahwe za chleb powszedni.

 
Chomer, czyli Kor - miara pojemno¶ci dla cia³ sypkich i p³ynów, równa oko³o 450 litrom.

 
Cia³o - w ST oznacza wszystkie istoty ¿yj±ce, tak ludzi, jak i zwierzêta. Dalej oznacza: 1) cz³owieka jako istotê znikom± i doczesn±; 2) u ¶w. Paw³a - grzeszny pierwiastek w cz³owieku, walcz±cy z ³ask±.

 
Cia³o i Krew - semityzm, oznaczaj±cy naturê ludzk±.

 
Cudzo³o¿yæ, Cudzo³óstwo - w biblijnym znaczeniu przeno¶nym = "s³u¿yæ innym bogom".

 
Czyste <> Nieczyste - pojêcie wystêpuj±ce w wielu religiach staro¿ytnych i u ludów pierwotnych. Nieczyste jest to, co plami cz³owieka zewnêtrznie lub wewnêtrznie i nara¿a na niebezpieczeñstwo. Nieczystymi s± wiêc ludzie chorzy, np. na tr±d, nieczyste s± pokarmy, zwierzêta (nieczysto¶æ rytualna).

 
Darejk - pieni±dz z³oty, sprowadzony do Palestyny przez Dariusza, o wadze 8,41 g.

 
Denar - srebrna lub z³ota moneta rzymska, odpowiadaj±ca w czasach Jezusa Chrystusa 16 asom (zob.) - przeciêtne wynagrodzenie za dzieñ pracy. Ka¿dy ¯yd p³aci³ denara jako osobisty, roczny podatek dla Cezara.

 
Drachma - srebrna moneta grecka warto¶ci jednego denara rzymskiego.

 
Droga - w jêzyku biblijnym oznacza trzymanie siê w ¿yciu pewnych zasad etycznych, stylu postêpowania. W ST nabiera znaczenia szczególnego - jest niemal symbolem Ko¶cio³a.

 
Droga Szabatu - droga, któr± wed³ug "tradycji starszych" móg³ przej¶æ Izraelita bez pogwa³cenia sobotniego odpoczynku. D³ugo¶æ jej wynosi³a 2000 ³okci (od 1000 do 1200 m).

 
Duch, Duch Bo¿y, Duch (Pañski) - 1) tchnienie Bo¿e, twórcze s³owo lub twórcza moc Bo¿a, panuj±ca nad wszystkim i wszystko o¿ywiaj±ca; 2) trzecia Osoba Trójcy ¦wiêtej; 3) samo "duch"- ca³okszta³t darów nadprzyrodzonych u chrze¶cijan; 4) dusza ludzka.

 
Dzieñ Pana, Pañski - w ST jest to dzieñ lub czas, kiedy Bóg dla dobra swojego ludu wkroczy w jego dzieje, lub dzieñ S±du Ostatecznego; w NT - dzieñ powtórnego przyj¶cia Chrystusa Pana na ziemiê (paruzja), dzieñ jego ostatecznego zwyciêstwa nad mocami ciemno¶ci. A tak¿e niedziela.

 
Ebal - góra w ¶rodkowej Palestynie, naprzeciw góry Garizim. Symbol przekleñstwa w zwi±zku z opisem Pwt rozdz. 27; Joz 8,30-35.

 
Eden - Wlg: "ogród rozkoszy", raj ziemski, za³o¿ony przez Boga na wschód od Palestyny, zraszany obficie wodami czterech rzek, pe³en bogatej ro¶linno¶ci, w¶ród której wyró¿nia³y siê dwa drzewa opisane w Rdz 2,4nn.

 
Edom - drugie imiê Ezawa, praojca Edomitów (Idumejczyków). Zarazem nazwa kraju po³o¿onego na po³udnie od Palestyny (Idumea), zamieszkanego przez potomków Ezawa, a wiêc pobratymców Izraelitów, ale wrogo do nich usposobionych.

 
Efa - hebrajska miara p³ynów i rzeczy sypkich, równa oko³o 40 litrom. Naczynie tej pojemno¶ci.

 
Efod - sam ten wyraz oznacza byæ mo¿e rodzaj stanika. W ST oznacza: 1) czê¶æ stroju arcykap³añskiego - dwa p³aty lnianego p³ótna, jeden na plecach, drugi na piersiach, z³±czone paskiem na ramionach; 2) ogólnie: jak±¶ szatê liturgiczn±; 3) jaki¶ przedmiot kultu, pos±g bóstwa lub worek ze ¶wiêtymi losami.

 
Engaddi - (hebr. En-Gedi) - nazwa oazy w Pustyni Judzkiej nad Morzem Martwym. S³ynê³a z palm i winnic.

 
Etiopia - po hebrajsku Kusz (zob.), dawniejsza Abisynia.

 
Ewangelia - termin grecki oznaczaj±cy "dobr± nowinê"- przede wszystkim o zwyciêstwie. W NT termin ten oznacza Dobr± Nowinê o zbawieniu dokonanym przez Jezusa Chrystusa - zob. "Wstêp ogólny do Ewangelii".

 
Faryzeusze - stronnictwo ¿ydowskie, w jakie przerodzi³ siê ruch religijny siêgaj±cy pocz±tkami czasów machabejskich. Jego cz³onkowie wyró¿niali siê od reszty narodu przesadnym pojmowaniem czysto¶ci rytualnej, drobiazgowym przestrzeganiem nie tylko przepisów Prawa, ale i nakazów ustnej "tradycji starszych"oraz ¶cis³ym ¶wiêceniem szabatu. Byli oni w ostrej opozycji do Jezusa Chrystusa.

 
Filakterie - miniaturowe skórzane szkatu³ki, w których ¯ydzi umieszczali ma³e kartki pergaminowe z wypisanymi tekstami Piêcioksiêgu (Wj 13,1-16; Pwt 6,4-9; Pwt 11,13-21). Przymocowywano je rzemykami do czo³a i rêki zazwyczaj podczas modlitwy.

 
Garizim - góra w ¶rodkowej Palestynie, obok miasta Sychem, gdzie Izraelici z nakazu Moj¿esza odnowili przymierze z Bogiem i b³ogos³awili tych, co zachowuj± Prawo Bo¿e (Joz 8,30-35). Na tej górze zbudowali pó¼niej Samarytanie odszczepieñcz± ¶wi±tyniê.

 
Gat - (= "t³ocznia") - miasto kananejskie, siedziba Anakitów (zob.) i Refaitów, stolica piêciu miast konfederacji filistyñskiej, miejsce ucieczki Dawida.

 
Gehenna - hebr. Ge-Hinnom ("Dolina Jêku" lub "Dolina Synów Hinnoma") - nazwa doliny po³o¿onej na pd. od Jerozolimy: miejsce przeklête, splamione kultem Molocha. Termin ten w teologii judaizmu oznacza miejsce potêpienia wiecznego. St±d w NT = piek³o.

 
Gera - jednostka wagowa - oko³o 0,6 g, zarazem najmniejsza jednostka monetarna.

 
Gilead - (greckie Galaad), wy¿yna w Zajordaniu miêdzy dop³ywami Jordanu: Jarmukiem a Jabbokiem, dobrze nawodniona, urodzajna, znana z pastwisk i lasów.

 
Hades - wyraz grecki, który odpowiada hebrajskiemu Szeolowi (zob.). Oznacza te¿ niekiedy samo miejsce m±k potêpieñców (= gehenna, piek³o).

 
Hebron - (hebr. Chebron) - prastare wa¿ne miasto (dawna nazwa: Kiriat-Arba) w pd. czê¶ci pogórza judzkiego.

 
Hermon - (hebr. Chermon) - ³añcuch górski w p³n. Palestynie o 3 szczytach. Nazwa fenicka: Sirion.

 
Herodianie - ¿ydowskie stronnictwo polityczne z I wieku, które broni³o interesów dynastii Heroda Wielkiego i wspó³pracowa³o z okupacyjnymi w³adzami rzymskimi.

 
Hin - hebrajska miara p³ynów, oko³o 7 litrów.

 
Hizop - gatunek ma³ego krzewu, rosn±cy na murach. Ga³±zek jego u¿ywali Izraelici przy skrapianiu drzwi domów krwi± baranka paschalnego, przy ceremonii oczyszczania trêdowatych i ich mieszkañ, jak równie¿ przy ofiarach.

 
Horeb - (= "suchy", "samotny") - druga nazwa biblijna góry Synaj, miejsce otrzymania Przykazañ i zawarcia przymierza miêdzy Bogiem a Jego ludem. Tu równie¿ Bóg ukazuje siê Eliaszowi.

 
Idumea - zob. Edom.

 
Imiê - wed³ug pojêæ staro¿ytnych nie tylko wyró¿nia cz³owieka od innych, lecz okre¶laj±c go, stanowi istotn± czê¶æ sk³adow± jego osobowo¶ci. St±d to, co nie ma imienia, nie istnieje, a cz³owiek bez imienia jest bez znaczenia. Uwa¿ano, ¿e imiê odpowiada istocie cz³owieka lub jego przymiotom (nomem - omen). W zastosowaniu do Boga, imiê jest synonimem chwa³y i potêgi Bo¿ej.

 
Kab - miara wagi oko³o 2,5 kg.

 
Karmel - (hebr. = "Ogród") - biegn±cy ze ¶rodkowej Palestyny w kierunku pn.-zach. ³añcuch górski, stromo zakoñczony nad brzegiem Morza ¦ródziemnego. Z nadej¶ciem wiosny zdobi³a go bogata ro¶linno¶æ, któr± latem wypala³o s³oñce.

 
Kasja - ro¶lina wymieniana razem z aloesem i mirr±. Suszone p³atki kwiatów tej ro¶liny wydawa³y mi³y zapach.

 
Kedar - szczep arabski, wywodz±cy siê od Izmaela, syna Abrahama i Hagar, a zamieszka³y na wschód od Jordanu w pobli¿u pustyni. Równie¿ ogólne okre¶lenie ludów wschodnich.

 
Kinneret - stare miasto kananejskie, po³o¿one nad jeziorem Genezaret.

 
Kl±twa - (hebrajskie cherem = "kl±twa", "od³±czenie") - rzeczownik hebrajski o nastêpuj±cych znaczeniach: 1) osoba lub rzecz ¶lubowania Bogu, albo ¶wi±tynia oddana na zawsze na u¿ytek sakralny; 2) osoba lub rzecz przeznaczona przez Boga na zag³adê; 3) sam akt przeznaczaj±cy kogo¶ na zag³adê, dokonany jako ¶lub.

 
Kohorta - pododdzia³ legionu rzymskiego, licz±cy od 500 do 1000 ¿o³nierzy.

 
Kor - zob. Chomer.

 
Krew - ksiêgi ST nazywaj± krew "dusz±", bo ona jest siedliskiem ¿ycia. A poniewa¿ ¿ycie nale¿y do Boga, przeto spo¿ywanie krwi by³o ludziom zabronione. Krwi± zwierz±t ofiarowanych skrapia siê o³tarz. Dokonuje ona pojednania z Bogiem, pieczêtuje zawierane z Nim przymierze, czyni z zawieraj±cych je jakby krewnych, naj¶ci¶lej ze sob± z³±czonych. Przelana za¶ krew cz³owieka wo³a z ziemi o pomstê do Jahwe. W NT Sobór Apostolski tymczasowo utrzymuje w mocy zakaz spo¿ywania krwi (Dz 15,20.29). Na tle znaczenia krwi w ofiarach ST mo¿na zrozumieæ sens przelania krwi przez Jezusa Chrystusa.

 
Kuczki - zob. Namiotów ¶wiêto.

 
Kusz (Kuszyta, Kuszytka) - zob. Etiopia.

 
Lakisz - staro¿ytne miasto kananejskie w pd.-zach. Palestynie, na równinie Szefeli (zob.).

 
Letek - miara cia³ sypkich i p³ynnych, oko³o 225 litrów.

 
Lewiatan - mityczny potwór morski, który w ST wystêpuje jako uosobienie si³ przynosz±cych ludziom nieszczê¶cie. Por. Smok

 
Lewici - nazwa pokolenia wywodz±cego siê od trzeciego syna Jakuba - Lewiego. W znaczeniu najwê¿szym, jakie jest u¿ywane w Pwt, nazwa pewnej godno¶ci w hierarchii ST. Wed³ug Pwt 33,8-11 Lewitom powierzono urim i tummim (zob.), ofiary kadzenia i ca³opalenia, przekazywanie Izraelowi woli Jahwe. Byli oni stra¿nikami sanktuarium i nie mieli funkcji ¶ci¶le kap³añskich. Od Dawida byli ¶piewakami ¶wi±tyni. Nie maj±c dzia³u w ziemi, byli oni rozproszeni po ca³ym obszarze Ziemi ¦wiêtej. ¬ród³em ich utrzymania by³a dziesiêcina i udzia³ w pierwocinach.

 
Liban - pasmo górskie na pn. od Palestyny, dochodz±ce do 3000 m wysoko¶ci, stoki jego pokryte by³y wspania³ymi lasami cedrowymi.

 
Liktorzy - w staro¿ytnym Rzymie rodzaj wo¼nych. Przydzielano ich wy¿szym urzêdnikom jako wykonawców zarz±dzeñ lub jako orszak honorowy w liczbie od 5 do 25 zale¿nie od godno¶ci urzêdnika. Nosili fasces, tj. pêk rózeg, niekiedy z zatkniêtym w nie toporem.

 
Log - miara p³ynów, oko³o 0,5 litra.

 
£okieæ - miara d³ugo¶ci, oko³o 0,5 m.

 
Madian (hebr.: Midian), Madianici - kraj i szczep arabski, zamieszka³y na wschód od Morza Czerwonego w p³n.-zach. Arabii.

 
Mesjasz - zob. Pomazaniec.

 
Meszek - (Wlg: Mosoch) - naród w Azji Mniejszej, wspomniany w tablicy narodów Rdz 10,2 jako pochodz±cy od Jafeta, syna Noego. Symbol odleg³ej krainy.

 
Miktam - okre¶lenie w tytule kilku psalmów. Znaczenia tego s³owa nie znano ju¿ w staro¿ytno¶ci. Byæ mo¿e oznacza "pie¶ñ z³ot±".

 
Mi³o¶æ zazdrosna - zob. Zazdrosny bóg.

 
Mina - jednostka wagowa, oko³o 570 g. U¿ywana równie¿ jako jednostka monetarna - mina srebrna.

 
Miriada - termin grecki oznaczaj±cy dziesiêæ tysiêcy.

 
Mirra - wonna ¿ywica pewnej odmiany terebintu (zob.). Mirra z oliw± daje mieszaninê cennego pachnid³a, u¿ywanego do skrapiania odzie¿y i po¶cieli, a tak¿e do balsamowania zw³ok.

 
Morze zachodnie = ¦ródziemne.

 
Mosoch - zob. meszek.

 
Namiotów (lub Kuczek) ¶wiêto - jedno z trzech najwiêkszych ¶wi±t izraelskich, obchodzone w jesieni w radosnym nastroju, na pami±tkê pobytu Izraelitów na pustyni, a tak¿e na podziêkowanie Bogu za plony. Izraelici obowi±zani byli na czas tego ¶wiêta zamieszkaæ w sza³asach z ga³êzi (zob. Ne 8,15); w "kuczkach", niepodobnych do naszych dzisiejszych namiotów.

 
Nawrócenie (Nawróciæ siê) - (greckie metanoia) - termin ten w NT odpowiada prorockiemu pojêciu "powrotu" (szub). Pojêcie to zawiera: 1) odwrócenie siê od wszystkiego, co nie jest Bo¿e; 2) zwrócenie siê ca³kowite do Boga. Odwróceniu temu towarzyszy ¿al, ¿e dopu¶ci³o siê grzechu, i rado¶æ, ¿e wraca siê na drogê prawdy.

 
Nazireat, Nazirejczyk - zwi±zanie siê z Bogiem przez ¶lub albo nakaz Bo¿y dotycz±cy powstrzymania siê od picia wina i od strzy¿enia w³osów. Unormowanie prawne tego stanu zob. Lb 6,1-21.

 
Negeb - (dos³.: "suchy kraj") - w ¶cis³ym znaczeniu to kraina na pd. Judei miêdzy Hebronem a Kadesz, ma³o uprawna z powodu niedostatecznego nawodnienia, pl±drowana przez bandy edomickie.

 
Nerki - w ST przeno¶nie oznaczaj± wnêtrze cz³owieka, zw³aszcza sumienie.

 
Nierz±d - w znaczeniu przeno¶nym zob. Cudzo³o¿yæ, Zazdrosny Bóg.

 
Nof - hebrajska nazwa egipskiego miasta Memfis.

 
Nom - prowincja w Egipcie.

 
Obrzezanie - zabieg stosowany na Wschodzie w Staro¿ytno¶ci i dzi¶ jeszcze. Polega na tym, ¿e ósmego dnia po urodzeniu odcina siê napletek. U Izraelitów znak zewnêtrzny przymierza miêdzy Bogiem a ludem wybranym i symbol w³±czenia cz³owieka do tego przymierza. Przy tym obrzêdzie nadawano ch³opcu imiê.

 
Ofir - miejscowo¶æ o trudnym do okre¶lenia po³o¿eniu, odleg³a od Palestyny, bogata w z³oto (Indie? Arabia P³d.? Wybrze¿e Afryki Wschodniej?).

 
Omer czyli Issaron - jedna dziesi±ta efy (zob.), oko³o 4 litrów.

 
Otch³añ - zob. Szeol; por. Wielka otch³añ.

 
Pan zastêpów (Sebaot) - tytu³ ten, nadawany Bogu przez proroków, uwydatnia, ¿e Bóg jest w³adc± wszystkich potêg duchowych (anio³ów) i kosmicznych (gwiazd), które Mu s³u¿±.

 
Paruzja - zob. Dzieñ pañski.

 
Pascha - wyraz aramejski, odpowiednik hebr. Pesach (od pasach - przej¶æ) - najwiêksze doroczne ¶wiêto Izraelitów, obchodzone na pami±tkê przej¶cia Jahwe po¶ród Egipcjan, którzy stracili przy tym wszystkich pierworodnych, i wyprowadzenia z niewoli Izraela, ocala³ego dziêki krwi baranka. W dniu 14 Nisan zabijano od tego czasu baranka i spo¿ywano go z prza¶nikami (zob.). Wieczerzy paschalnej towarzyszy³ hymn Wielkiego Hallelu (tj. niektórych psalmów od 113[112] do 118[117] ró¿nie w tradycji podawanych) oraz obszerne przemówienie ojca rodziny, zwane "haggad± paschaln±", w której przypomina³ on uczestnikom wieczerzy dzieje wyj¶cia z Egiptu.

 
Piêædziesi±tnica - zob. Tygodni ¶wiêto.

 
Pomazaniec - (= Mesjasz) - w ST termin ten okre¶la³ królów, najwy¿szych kap³anów oraz wybrane postacie, zw³aszcza niektórych patriarchów i proroków. W ostatnich czasach przed nasz± er± zaczêto oczekiwanego Zbawcê nazywaæ "Pomazañcem", ³±cz±c z NIM cechy króla, kap³ana i proroka. NT stwierdza, ¿e jest Nim Jezus - nazywa Go "Chrystusem". Tytu³ ten jest greckim odpowiednikiem hebrajskiego "Pomazaniec".

 
Prawo (hebr.: Tora) - Wszystkie pouczenia, jakie Bóg przekaza³ Izraelowi. Poniewa¿ zawarte s± one przede wszystkim w Ksiêgach Moj¿eszowych, terminu "Prawo" u¿ywano czêsto jako synonimu "Piêcioksiêgu". Pó¼ny judaizm przypisywa³ samemu Prawu moc zbawcz±. Pogl±dowi temu przeciwstawia siê ¶w. Pawe³, zw³aszcza w Rz i Ga.

 
Pretorium - dos³.: kwatera pretora jako dowódcy wojsk. Miejsce przebywania wielkorz±dców rzymskich na prowincji. Jako rzeczownik zbiorowy "pretorium" oznacza gwardiê cesarskich pretorianów.

 
Prozelici - poganie, którzy pod wp³ywem propagandy ¿ydowskiej przyjmowali judaizm i poddawali siê obrzezaniu. Pó¼niejsza literatura rabinistyczna rozró¿nia³a prozelitów Sprawiedliwo¶ci i prozelitów Bramy; ci ostatni pozostawali nadal poganami, ale byli w ³±czno¶ci ze spo³eczno¶ci± Izraela.

 
Prza¶ników ¶wiêto - czyli ¶wiêto niekwaszonych chlebów, wi±¿e siê ¶ci¶le ze ¦wiêtem Paschy, po którym przez siedem dni nie wolno by³o je¶æ ani przechowywaæ chleba kwaszonego. Spo¿ywano tylko prza¶niki - cienkie placki z pszennej m±ki zaczynionej wod±. Takie placki zwane po hebrajsku massor (w ¿argonie ¿ydowskim: "maca") spo¿ywali Izraelici podczas pospiesznego wyj¶cia z Egiptu.

 
Przymierze - uk³ad w zasadzie dwustronny: miêdzy Bogiem i lud¼mi, z tym, ¿e przewa¿a w nim mi³osierna inicjatywa Bo¿a. Zawiera³ je Bóg w ST parokrotnie: z Noem, z Abrahamem (przypieczêtowane krwi± ofiary i krwi± w³asn± Abrahama), wreszcie z ca³ym Izraelem pod Synajem (przypieczêtowane krwi± cielców). To ostatnie zobowi±zywa³o Izraela do wierno¶ci Jahwe i po¶wiêca³o naród na wy³±czn± w³asno¶æ Boga. Dla proroków stanowi ono rêkojmiê niewzruszonej wierno¶ci Jahwe wobec niewiernej oblubienicy, Izraela. Równocze¶nie jest ono podstaw± odnowienia na przysz³o¶æ zwi±zku os³abionego przez tê niewierno¶æ. Odnowienie to ma charakter Nowego Przymierza zawarte przez Boga z Jego ludem, z Ko¶cio³em, przypieczêtowane zosta³o krwi± samego Jezusa Chrystusa, który jest porêczycielem i arcykap³anem tego Przymierza.

 
Rahab - mityczny potwór morski, symboliczna nazwa Egiptu, ze wzglêdu na potêgê tego pañstwa nadmorskiego. Por. SMOK.

 
Ramiê - ramiê symbol potêgi i mocy. Zw³aszcza Jahwe "wyci±gniêtym ramieniem" prowadzi do celu naród wybrany.

 
Reszta (Izraela) - u proroków oznacza ma³± czê¶æ narodu wybranego, która w czasie klêski zes³anej przez Boga za karê usz³a powszechnej zag³adzie. Prorocy - w najdalszej perspektywie widz± w "Reszcie Izraela" tych, którzy wydadz± spo¶ród siebie Zbawcê - Mesjasza. Antytypem (zob.) "Reszty" w NT jest Ko¶ció³ Chrystusowy (por. Rz rozdz. 11).

 
Rêka - symbol w³adzy, posiadania, si³y. Oznacza tak¿e ogó³ zdolno¶ci duchowych i cielesnych cz³owieka.

 
Róg - przeno¶nia zaczerpniêta zapewne ze ¶wiata zwierzêcego, symbol mocy i s³usznej dumy. St±d "podnie¶æ róg" znaczy wzmóc potêgê.

 
Rzeka = Eufrat.

Ostatnia Aktualizacja 11 lipca 2006; 5,348 Ods³on